Pierwszy Booker dla gejów

Po raz pierwszy w 40-letniej historii najważniejszą brytyjską nagrodą literacką uhonorowano literaturę homoseksualną
egoroczna Nagroda Bookera nie powinna być zaskoczeniem. Laureat, pięćdziesięcioletni Alan Hollinghurst, jest dobrze znany. Błyskotliwie debiutował w 1988 roku powieścią „Klub koryncki”. Druga książka, „Spadająca gwiazda” z 1994 (obie wyszły po polsku), nazwana została przez amerykańskiego recenzenta „gejowską »Lolitą «”. Trzecia, „The Spell”, ukazała się w 1998. Najnowszą powieść, „The Line of Beauty”, którą można uznać za swoistą kontynuację debiutu, przywitał niemal jednogłośny chór zachwytów jeszcze przed uhonorowaniem jej przez jury Bookera; zwracano uwagę na znakomity obraz epoki thatcheryzmu, śmiałą erotykę i zalety stylu.

Choć, w przeciwieństwie do dwu ostatnich lat, nagrodę Bookera przyznano uznanemu autorowi, ten werdykt jest jednak przełomowy - pierwszy raz uhonorowano literaturę gejowską.

Tłumiony temat

Hollinghurst ma tu znamienitych poprzedników. Literatura o związkach homoseksualnych, pisana przez homoseksualistów lub dla czytelników tej orientacji, powstawała od zawsze, ale w Anglii do połowy XX wieku albo istniała w podziemiu, albo też, jak "Portret Doriana Graya" Wilde'a, tylko aluzyjnie mogła przywoływać ten tłumiony i wyklęty temat.

Pierwszą otwarcie gejowską powieścią uznanego pisarza był "Maurycy" E.M. Forstera, autora znanego z powieści "Droga do Indii", "Howards End", "Pokój z widokiem" (wszystkie sfilmował James Ivory). Forster napisał "Maurycego" w 1914 roku, ale utwór, który przez ponad pół wieku krążył w maszynopisie, ujrzał światło dzienne dopiero po śmierci pisarza, w 1971, i stał się jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla twórców literatury gejowskiej. Inna uznana za niemoralną powieść tamtych czasów, "Kochanek Lady Chatterley" D.H. Lawrence'a, była na indeksie do 1960, a to znaczy, że zarzut deprawacji zdjęto z niej dziesięć lat wcześniej niż z "Maurycego", mimo że dydaktyczna powieść Forstera nie zawiera opisów zbliżeń ani wulgaryzmów, którymi szokowało pruderyjnych czytelników dzieło Lawrence'a. No, ale "Kochanek Lady Chatterley" opisywał związek kobiety i mężczyzny, a nie miłość między mężczyznami.

Pamiętali o Oscarze

Autor "Maurycego" pozostawał w kręgu liberalnych intelektualistów z Bloomsbury, którzy ze swoim homoseksualizmem się nie kryli. Podwójna moralność angielskiego społeczeństwa, a zwłaszcza penalizacja homoseksualizmu, który był w Anglii przestępstwem aż do 1967 roku, nie pozwalała jednak autorom Bloomsbury jawnie podjąć tego tematu w literaturze. Pamiętano jeszcze proces Oscara Wilde'a z końca poprzedniego stulecia. Przestrogą była też historia Radclyffe Hall, której "Studnia samotności" z 1928 opisująca miłość lesbijską przez ponad 20 lat była objęta zakazem druku. Pod wpływem tego skandalu Virginia Woolf ubrała swój lesbijski list miłosny, czyli powieść "Orlando", w kamuflaż przypowieści historycznej. Co ciekawe, miłość lesbijska nie była w Anglii przestępstwem - podobno królowa Wiktoria, zatwierdzając w 1885 roku karę 10 lat więzienia za homoseksualizm, nie uwzględniła safizmu, oświadczając, że "czegoś takiego w naturze nie ma".

Rozpinanie gorsetu

Po II wojnie obyczajowość w Wielkiej Brytanii stała się bardziej restrykcyjna. Do głosu doszli pisarze o drobnomieszczańskim lub robotniczym pochodzeniu, którzy w sprawach moralnych byli konserwatywni (głośne potępienie homoseksualistów przez Kingsleya Amisa). Dopiero w latach 60. rozpięto wiktoriański gorset, a wraz z kulturą przyzwolenia nastała pogoda dla tolerancji. Najciekawszym twórcą był wtedy nieco dziś zapomniany Joe Orton, w którego anarchistycznych komediach tematyka homoseksualna ujawniała się pośrednio, przez nawiązania stylistyczne do sztuk Wilde'a.

Po wojnie literatura gejowska rozwijała się natomiast wyjątkowo dynamicznie w Ameryce, zwłaszcza w poezji, która odwoływała się do wątków homoseksualnych obecnych w twórczości ojca poezji amerykańskiej Walta Whitmana. Głośny był proces wytoczony wydawcy "Skowytu" Allena Ginsberga, poetyckiego manifestu bitników. Jednak Ginsberg, jako konsekwentny outsider sytuujący się poza społeczeństwem, nie wydawał się stróżom moralności szczególnie groźny. Wśród poetów wpisujących się w tradycję gejowską warto wymienić nowojorczyków Franka O'Harę czy Johna Ashbery'ego, a wśród dramaturgów - Tony'ego Kushnera, którego "Anioły w Ameryce" rozpoczęły dyskusję na temat polityki seksualnej w dobie AIDS.

Szczególne znaczenie w historii anglojęzycznej literatury gejowskiej miały, oprócz "Pokoju Giovanniego" Jamesa Baldwina, powieści Edmunda White'a piszącego wyrafinowaną, proustowską prozę, która wyprowadziła tę twórczość z literackich peryferii. Jego powieść "Zuch", powierzchownie uznana za gejowski odpowiednik "Buszującego w zbożu", to miejscami prowokacyjna, niestroniąca od obrazowego opisu seksu historia dojrzewania młodego człowieka próbującego uporać się ze swoją innością, walczącego z poczuciem winy, wstydu i lęku, z obezwładniającym osamotnieniem i brakiem zrozumienia. Powieść podejmuje charakterystyczny dla powieści gejowskich tego okresu temat "wychodzenia z ukrycia" - coming out.

Wraz ze zmianami obyczajowymi temat ten zaczął powoli zanikać. Najnowsze powieści gejowskie, w tym twórczość autora "Godzin" Michaela Cunninghama, portretują społeczność, w której homoseksualizm jest już jednym z wielu zjawisk społecznych wpisanych w krajobraz współczesności. Chodzi już nie tyle o literacki obraz dramatycznych zmagań homoseksualistów z własną tożsamością i wrogością otoczenia, ile o refleksję nad tym, jak uwzględnienie homoseksualizmu wzbogaca obraz społecznej rzeczywistości i wpływa na zmianę naszego pojmowania charakteru takich instytucji jak rodzina czy małżeństwo.
Jerzy Jarniewicz
Data publikacji w portalu: 2004-10-25
Gazeta Wyborcza
Podoba Ci się artykuł? Możesz go skomentować, ocenić lub umieścić link na swoich stronach:
Aktualna ocena: ocena: 0 /głosów: 0
Zaloguj się, aby zagłosować!
OPINIE I KOMENTARZE+ dodaj opinię  


Dopisywanie opini, tylko dla zarejestrowanych użytkowniczek portalu

Zaloguj się

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się!

Witaj, Zaloguj się

NAPISZ DO NAS

Masz uwagi, zauważyłaś błędy na tej stronie?
A może chciałabyś opublikować swój tekst?
- Napisz do nas!

NEWSLETTER I SPOŁECZNOŚCI

Chcesz być powiadamiana o nowościach w portalu? Zarejestruj się i zaprenumeruj nasz newsletter lub kanał Nowości RSS!
Możesz też dołączyć do naszej strony na Facebook lub Twitter. Zapraszamy!

  ZOBACZ TAKŻE  

Ostatnio komentowane:

news Bycie gejem na Kaukazie - film online.
lopomo Czy gdzieś to jeszcze można obejrzeć? opinia dodana 2019-01-20 14:03:46
muzyka Zawsze mocno żyłam i teraz mam co wspominać
Hitoshi W piątek byłam na koncercie Closterkeller. Anja jest niesamowitą kobietą, jest charyzmatyczna, silna i pewna siebie, dała przepiękny występ. Uwielbiam ją.... opinia dodana 2012-11-05 20:27:47
literatura Rose Madder - King Stephen
d should provide a cushty support for any heel along with ankle.\nWakeboard basics vary in elasticity...
© KOBIETY KOBIETOM 2001-2019